Năm 2008 được Đại hội đồng Liên hiệp Quốc thống nhất tuyên bố là Năm quốc tế ngôn ngữ. Trong thong điệp đầu năm về Năm ngôn ngữ, ông Tổng giám đốc UNESCO Koichiro Matsuura đã khuyến nghị: “Cũng bằng cách khích lệ người ta nói ngữ (mẹ đẻ) của mình giỏi, cần nắm thêm ngữ dân tộc khác hoặc ngữ vùng khác và nắm một hay hai ngôn ngữ quốc tế”.

ĐÁP: Tiếng Esperanto ra đời không nhằm thay thế cho bất kỳ ngôn ngữ dân tộc nào. Nó chỉ thực hiện chức năng như một “ngôn ngữ phụ trợ”, làm chiếc “cầu nối”. Phải là một ngôn ngữ dễ học, nắm nhanh, kết cấu hợp lý mới có thể đảm đương được chức năng này.

2. HỎI: Ai là tác giả của tiếng Esperanto?

ĐÁP: Quốc tế ngữ Esperanto do bác sĩ Ludoviko L. Zamenhof người Ba Lan gốc Do Thái sáng tạo ra từ nửa sau thế kỷ 19: năm 1887.

3. HỎI: Sao không chọn một ngôn ngữ sẵn có làm ngôn ngữ quốc tế?

ĐÁP: Có hai lý do khiến cho việc ấy không nên.

Một là: Nếu một ngữ dân tộc nào được chọn, tất dẫn đến ưu thế cho người dân dung ngữ ấy. Người dân nước khác phải bỏ nhiều năm tháng để học ngôn ngữ không phải là của họ mà vẫn không ngang bằng trình độ với người có tiếng mẹ đẻ là tiếng quốc tế ấy.

Hai là: Mọi ngữ dân tộc đều có ngữ pháp phức tạp với nhiều ngoại lệ. Ở mỗi ngữ, lại có cách diễn đạt riêng mà người lạ phải mất nhiều thời gian để làm quen và nhập tâm được những cách diễn đạt này.

4. HỎI: Tại sao nói: Học tiếng Esperanto là góp phần bình đẳng giữa các dân tộc và ủng hộ ngôn ngữ của các dân tộc nhỏ?

ĐÁP: Trong cuộc đối thoại giữa hai người, tiếng của người thứ nhất là tiếng quốc tế thì người thứ hai sẽ ở thế yếu hơn vì anh ta không thể giỏi ngữ bằng người thứ nhất. Nếu hai người cùng dùng quốc tế ngữ Esperanto, thì cả hai đều đang dùng ngoại ngữ. Họ sẽ bình đẳng với nhau.

            Trong thông điệp của mình, ông Koichiro Matsuura cũng cảnh báo rằng “trải qua quá trình một vài thế hệ, hơn 50% trong số 7000 ngôn ngữ đang được nói trên thế giới có lẽ sẽ biến mất”. Chính là bởi sự bất bình đẳng nói trên, là bởi người ta chỉ dùng các “ngôn ngữ làm việc”, còn “chưa đầy ¼ số ngôn ngữ nói trên mới được dùng trong nhà trường và trên internet” những số còn lại hãn hữu mới được dùng sẽ có nguy cơ bị lãng quên đi. Cho nên, học và dùng tiếng Esperanto cũng là ủng hộ cho sự tồn tại của tất cả các ngôn ngữ của loài người, dù lớn hay nhỏ.

5. HỎI: Như vậy, học tiếng Esperanto là người ta phải quên mọi tri thức về ngôn ngữ đã có, và bắt đầu một tiếng “mới toanh” ư?

ĐÁP: Hoàn toàn ngược lại.Tiếng Esperanto được xây dựng trên cơ sở các vốn ngôn ngữ sẵn có của loài người.

Ở châu Âu, có 3 dòng ngôn ngữ chính: dòng La Tinh (như tiếng Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha…), dòng Anglo-Germain (nhw tiếng Anh, Đức, Hà Lan, Thụy Điển…) và dòng Slave (như tiếng Nga, Ba Lan, Ukraina, Bulgari…). Các gốc từ của Esperanto không phải do tác giả bịa ra, mà chọn từ các gốc từ của 3 dòng nói trên. Có những gốc từ quen thuộc với 2 dòng.

            Thí dụ: cái mũi là nez, nasal (Pháp), nose (Anh), Nase (Đức), naso (Ý), nariz (Tây Ban Nha), neus (Hà Lan), noc (Ba Lan, Nga), tiếng Esperanto là nazo.

            Với những khái niệm mới, thì hầu như ở cả 3 dòng đều giống nhau, ở tiếng Esperanto cũng giữ nguyên vậy. Thí dụ radio (máy thu thanh, ngành truyền thanh), lokomotivo (đầu máy xe lửa), raketo (tên lửa)…

HỒNG HẠC

1. HỎI: Tại sao lại gọi tiếng Esperanto là Quốc tế ngữ?