NGƯỜI XÂY DỰNG PHONG TRÀO QUỐC TẾ NGỮ HIỆN ĐẠI

          Ivo Lapenna là người sớm có khuynh hướng quốc tế. Năm 17 tuổi, khi còn là học sinh trung học, Ivo Lapenna đã học Quốc tế ngữ và năm 1929 sáng lập câu lạc bộ Sinh viên Quốc tế ngữ ở Zagreb, tổ chức hoạt động sôi nổi nhất trong các câu lạc bộ sinh viên ở nhiều nước.

Khi quân phát xít xâm lấn Nam Tư, câu lạc bộ này đổi tên là Câu lạc bộ Học viện Zagreb và trở thành trung tâm chỉ đạo Liên đoàn Sinh viên Quốc tế ngữ Thế giới (STELO) do Ivo Lapenna làm chủ tịch từ năm 1937 đến 1950.

Ivo Lapenna là biên tập viên tạp chí xã hội, văn hóa và văn học “La Suda Stelo”

(Ngôi sao phương Nam), một tờ báo có nhiều ảnh hưởng đối với phong trào quốc tế ngữ. Từ năm 1981, I.L. làm tổng biên tập tạp chí văn hóa - thông tin “Horizon” (Chân Trời) xuất bản tại  Copenhagen, Đan Mạch. Tạp chí này có giá trị lịch sử và cũng có nhiều ảnh hưởng như tờ “La Suda Stelo”.

            Vì lý do chính trị, năm 1949, I.L. phải lìa bỏ quê hương sang Pháp và làm cộng tác viên cho Trung tâm Nghiên cứu Công pháp Quốc tế. Năm 1951, I.L. sang Anh giảng dạy tại trường Đại học Tổng hợp London. Từ năm 1947, I.L. tham gia Ban Chấp hành và từ năm 1955 làm tổng thư ký Hội Quốc tế ngữ Thế giới (UEA). Ở cương vị lãnh đạo I.L. đã đưa ra nhiều sáng kiến nhằm phát triển phong trào trên thế giới.

            Năm 1949, I.L. mở trường Đại học Quốc tế Mùa hè và tổ chức cuộc thi mỹ thuật và diễn thuyết giành giải thưởng “Cốc bạc Ivo Lapenna”;

Năm 1952, I.L. lập Trung tâm Khai thác và Sưu tầm Tài liệu, và làm chủ tịch cho đến năm 1947;

Năm 1952 – 1954, I.L. tổ chức các đợt vận động lớn gửi kiến nghị cho Liên Hợp quốc và UNESCO. Kết quả là mối quan hệ tư vấn được thiết lập giữa UEA và UNESCO, và ngày 10-12-1954 UNESCO ra nghị quyết riêng về ngôn ngữ quốc tế Esperanto;

Năm 1959, I.L. sang một số nước vận động tổ chức trọng thể “Năm Zamenhof”. Nhân dịp này báo chí, đài phát thanh và truyền hình nhiều nước đăng một loạt bài, đưa tin về phong trào QTN và chuyến đi của I.L., và phát lại các bài diễn văn của ông;

Năm 1961, I.L. thương lượng mua tòa nhà ở Rotterdam, Hà Lan, nơi UEA đặt trụ sở, và sau đó được tặng danh hiệu “Người xây dụng phong trào QTN hiện đại”.

Năm 1964 – 1966, I.L. phát động cuộc vận động lấy chữ ký vào bản kiến nghị gửi Liên hợp quốc đề nghị coi Esperanto là một trong những phương tiện giao lưu quốc tế, và đã thu được một triệu chữ ký của cá nhân và bốn nghìn chữ ký của tổ chức;

Từ năm 1981, I.L. làm hết sức mình để Năm Kỷ niệm được tổ chức trọng thể và gây tiếng vang trên toàn thế giới;

Năm 1987, I.L. tổ chức Hội nghị QTN thế giới chuẩn bị kỷ niệm “Một trăm năm nền văn hóa QTN”, và ngày lễ được tiến hành trọng thể với nhiều hoạt động phong phú. Nhân dịp này Đài kỷ niệm “La Espero” (Niềm hy vọng) dựng tại quảng trường “Espe-

ranto” được khánh thành.

            Ivo Lapenna chủ trương tôn trọng những qui tắc cơ bản của Esperanto do Zamenhof đề ra và trình bày trong cuốn “Fundamento” (Nền tảng), và rất quan tâm lựa chọn những nhà QTN tài năng, giàu nhiệt tình vào Viện Hàn lâm QTN.

            Ngày 15-12-1987, I.L. vĩnh biệt gia đình, bè bạn và phong trào QTN, nhưng sự nghiệp của ông sẽ tồn tại mãi mãi. Chủ nghĩa quốc tế  nhân đạo và chủ nghĩa trung lập tích cực mà I.L. đã kiên trì theo đuổi từ tuổi thanh niên và việc ông đã nhiệt tình cống hiến cả cuộc đời mình được nhiều nhà chính trị trên thế giới hoan nghênh và phục vụ.

            Trong bài giới thiệu sự nghiệp sáng tác của I.L., tiến sĩ Verlorren Van Themaat đã viết: : ”Phong trào QTN không cần những người lãnh đạo chỉ biết chăm lo cho công việc chạy đều, mà cần người luôn cố gắng lo cho công việc phát triển như I.L. đã làm.

                                                                        Lược dịch bài bà Birthe Lapenna

             viết nhân dịp kỷ niệm mười năm

                   ngày Ivo Lapenna mất

                   Nguyễn thị Ngọc Lan

            Để tưởng niệm và ghi nhớ công lao của Ivo Lapenna đối với phong trào QTN thế giới, Viện Khoa học Quốc tế Ivo Lapenna  thành lập ngày 23 - 8 - 1997 tại Viên (nước Áo) với nhiệm vụ nghiên cứu và giới thiệu các tác phẩm của ông.

            Năm 1996, trường đại học Jagiellona  tặng giải thưởng Ivo Lapenna cho ông  Jaroslaw A. Fotyga ở Krakovo (Ba lan) về bản luận án thạc sĩ “chuyên luận về Liên đoàn Hướng đạo QTN”, và năm 1997 truờng đại học Eotvos Loránd ở Budapest (Hung ga ri) trao tặng nữ tiến sĩ Katalin Smidéliwsz giải thưởng Ivo Lapenna về bản luận án “Giá trị của Esperanto về học dự bị để giảng dạy tiếng Ý cho trẻ em”.